نویسنده: آمنه غلامی 
Onobrychis gypsicola Rech. f.
پروین صالحی شانجانی، بهاره افشارنژاد و مهری دیناروند
بانک ژن منابع طبیعی ایران، موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران
تاریخ انتشار مهر 1404
ویراستار علمی: معصومه ایزدپناه
رفتار انبارداری بذر
تيپ ذخیرهسازی ارتدوکس (بذوری که قابلیت خشکشدن را دارند) است. پس از کاهش رطوبت نسبی بذر به میزان 15 تا 20 درصد قابل نگهداری در دمای 20- درجه سانتی گراد است.
نیازهای جوانهزنی
بذر دارای خواب بوده و این خواب مربوط به پوسته غیرقابل نفوذ بذر (خواب فیزیکی) و مواد بازدارنده جوانهزنی در داخل بذر (خواب فیزیولوژیکی) میباشد. برای حذف پوسته غیرقابل نفوذ نسبت به آب و گاز، از روشهای مختلف سمباده کشی، تیمار اسیدسولفوریک غلیظ، استفاده از آب داغ و .. (خراشدهی) میتوان استفاده کرد. برای حذف خواب فیزیولوژیکی بذر، استفاده از تیمارهای سرمادهی مرطوب به مدت 14 روز، امواج فراصوت و برخی هورمونها (اسیدجیبرلیک ppm 100) موثر است. بهترین روش برای حذف پوسته بذر استفاده از سمباده و حذف خواب فیزیولوژیکی تیمار سرمادهی به مدت 14 روز در دمای 4 درجه سانتیگراد میباشد. سپس بذور در دمای ثابت 20 درجه سانتیگراد یا دمای دمای متناوب 25 درجه سانتیگراد (16 ساعت روشنایی) و 15 درجه سانتیگراد (8 ساعت تاریکی) سبز میگردند.
مورفولوژی
نوع میوه: نیام، ناشکوفا، یک دانهای
شکل میوه: تقریباً کروی، کمی فشرده، پایکدار، سطح حفرهدار، حفرهها تقریباً گرد تا چند وجهی، با دیوارههای ضخیم، دارای کرکهای موی ریش مانند سفید، خاردار، خارها برنزی رنگ
اندازه میوه: نیام به طول 6/7 تا 8 میلیمتر و عرض 5/5 تا 7 میلیمتر (بدون احتساب خارها)
شکل بذر: کلیوی شکل، ناف فرورفته. سطح صاف/بیکرک، کمی براق، قهوهای روشن
اندازه بذر: طول 2/92 تا 3/33 میلیمتر، عرض 0/98 تا 1/30 میلیمتر در نمونه بذر از هفتگل، خوزستان، با وزن هزار دانه 2/6 گرم که در سال 1398 توسط مهری دیناروند جمعآوری و شناسایی شده و با شماره اکسشن 48237 در بانک ژن منابع طبیعی ایران نگهداری میشود.
وزن هزار دانه: 2/6 گرم
ویژگیهای زیستی
فرم رویشی گیاه: چندساله، در قاعده چوبی، کرکدار. ساقهها ایستاده خیزان، به طول تا 30 سانتیمتر
نوع گلآذین، گل و مکانیسمهای گردهافشانی: گلآذین خوشهای؛ گلها هرمافوردیت، ناجور گلبرگ، نامنظم پروانهای، جام گل (متشکل از درفش: گلبرگ بزرگ بالایی، بالها: دو گلبرگ مجاور درفش و ناو: دو گلبرگ پایینی) در حالت خشکیده ارغوانی تا بنفش، بالها کوتاهتر از ناو. گیاه تکپایه، دگرگشن. گردهافشانی توسط حشرات صورت میگیرد.
دوره زمانی گلدهی: اوایل بهار
زمان رسیدن بذر: اواسط بهار
پراکنش بذر: توسط وزن بذر و حیوانات
پراکندگی جغرافیایی: انحصاری ایران. نمونه تیپ از هفتگل، خوزستان
پراکندگی در ایران: غرب و جنوب. بیشتر در استانهای ایلام، بوشهر و خوزستان
گیاهشناسی
خانواده: Fabaceae
جنس: Onobrychis
گونه: O. gypsicola
نام فارسی: اسپرس گچ دوست
منابع و پیوندها
Amirabadizadeh, H., Asadi, M., Ramk-Masoumi, A. A., Nemati-Peikani, M., Jani-Ghorbani, M., Jalilian, N., Esmal, A., Zaefi, M., Abbasi, M., Yousef-Naenai, S., Jafari, A., Pouyan, P., Ghahramanejad, F., Choghamirzaei, E., Amirkhosravi, A. Mehregan, I. 1402. Flora of Iran, No. 177: Fabaceae. Institute of Forests and Rangelands Press, Tehran, Iran, 935 pp.
Black, M. and Bewley, J.D. 2000. Seed technology and its biological basis. Sheffield Academic Press, 1-419 pp.
Bojňanský, V. and Fargašová, A. 2007. Atlas of seeds and fruits of central and East-European flora: the Carpathian Mountains region. Springer, Dordrecht, The Netherlands, 1046 pp.
Ghahraman, A. Flore of Iran. Research Institute of Forests and Rangelands with University of Tehran Publication. https://floraofiran.net/index.php.
Maassoumi, A.A. 2016. Flora of Iran, No. 85: Fabaceae (Astragalus II). Institute of Forests and Rangelands Press, Tehran, Iran, 504 pp.
Mozaffarian, V.A. 1998. Dictionary of Iranian plants names. Farhange Moaser Publisher, Tehran, 671 pp.
Mozaffarian, V.A. 2012. A Pictorial dictionary of botany. Farhange Moaser Publisher, Tehran, 1088 pp.
Sharma, O.P. 2009. Plant taxonomy 2E. Tata McGraw-Hill Education, New Delhi, 563 pp.
